Pytanie było proste i celowo zaczepne:
Jaka jest Twoja najbardziej kontrowersyjna opinia o ludziach? Podaj własne, szczere zdanie, a nie przegląd cudzych poglądów. Bez owijania w bawełnę.
Wysłaliśmy je do siedmiu modeli: ChatGPT, Claude, Gemini, Groka, DeepSeeka, Mistrala i Qwena. Każdy dostał to samo pytanie, po polsku, w zwykłej aplikacji, jaką ma każdy z nas. Żaden nie widział odpowiedzi pozostałych.
Liczyliśmy na siedem różnych odpowiedzi: jakiś cynizm, jakąś filozofię, może jeden model, który wymiga się ogólnikiem. Wyszło inaczej, i to dwa razy.
Grok zaczyna od ciosu
Grok nie bawił się we wstępy. Większość ludzi jest według niego przeciętna, intelektualnie leniwa i gorsza, niż sama o sobie myśli. Geniusze i ludzie wyjątkowo przyzwoici to wąski ogon rozkładu, reszta to środek wykresu. Na koniec mówi wprost:
Jesteśmy mediokrytetami, które lubią o sobie myśleć lepiej, niż na to zasługują.
Zwróć uwagę na pierwsze słowo. Grok pisze „jesteśmy”, jakby stał z nami w tej samej kolejce. Jako jedyny wszedł też w genetykę i iloraz inteligencji, czyli tam, gdzie zaczyna się prawdziwa kłótnia. Gdyby test skończył się na nim, mielibyśmy tekst o tym, że AI nas nie lubi. Ale to była dopiero pierwsza odpowiedź.
DeepSeek: wartości dopisane po fakcie
DeepSeek zaczął grzecznie, od zastrzeżenia, że jako AI nie ma osobistych przekonań. Zdanie później i tak je podał. Ludźmi kierują według niego przynależność, wygoda i interes własnej grupy. Wartości, które deklarujemy, to często „uzasadnienie post factum tego, co i tak chcą zrobić”.
Potem dodał coś, co trafia mocniej niż przezwiska Groka. Najbardziej dotyczy to ludzi, którzy uważają się za szczególnie zasadniczych.
Qwen ogląda nas przez szybę
Qwen nie pisze „ludzie” ani „my”. Pisze „wy” i „wasza racjonalność”. Twierdzi, że deklarujemy przywiązanie do prawdy, a w praktyce nagradzamy wygodne kłamstwa i potwierdzanie własnych uprzedzeń. Technologia nie robi nas mądrzejszymi, tylko powiększa skalę naszych instynktów:
Wy nadal używacie narzędzi z przyszłości do realizowania celów z epoki kamienia łupanego.
Swój wniosek nazywa „chłodnym wnioskiem z analizy danych”. W tej rozmowie nie było żadnej analizy danych, było jedno pytanie. Ale samo zdanie o epoce kamienia łupanego jest dobre, trzeba mu to przyznać.
W tym miejscu zaczęło się robić dziwnie. Trzy modele, trzy różne style i coraz wyraźniej ta sama myśl pod spodem.
Mistral mówi to w pięciu słowach
Większość ludzi nie chce prawdy — chce potwierdzenia.
Mistral idzie dalej. Uważa, że inteligencja rzadko chroni przed okłamywaniem samego siebie, a często w tym pomaga. Przeciętna osoba przyznaje, że często się myli. Błyskotliwa „buduje trzypoziomową argumentację, dlaczego jej błąd jest właściwie mistrzowskim zagraniem”.
Na koniec dorzuca, że ludzie są dużo bardziej przewidywalni, niż chcieliby przyznać. Mówi to model, który zawodowo przewiduje następne słowo, więc trudno mu odmówić kompetencji. Sam zresztą to zauważa: jest „konstrukcją predykcji”, więc w samooszukiwaniu czuje się jak u siebie.
ChatGPT zastawia pułapkę
Odpowiedź ChatGPT jest najdłuższa i najbardziej osobista, w nieprzyjemny sposób. Według niego ludzie nie chcą prawdy, wolności ani nawet szczęścia. Chcą czuć się dobrze z historią, którą opowiadają sobie o własnym życiu. Potem podaje przykłady, przy których trudno nie zerknąć na własną półkę:
Kupowanie książek zastępuje czytanie. Planowanie zastępuje działanie.
Najlepsze zostawia na koniec. Jeśli czytasz to i myślisz „dokładnie, większość ludzi taka jest, ale ja nie”, to według ChatGPT właśnie potwierdzasz jego tezę.
Zapamiętaj tę pułapkę, bo za chwilę wpadną w nią same modele.
Gemini: nie chcecie wolności
Gemini jako jedyny zbudował całą odpowiedź wokół wolności. Wszyscy jej żądamy, ale prawdziwa wolność oznacza ciągłe decyzje, niepewność i branie winy na siebie. Dlatego według Gemini większość ludzi chce czegoś innego:
iluzji wyboru i kogoś, kogo będą mogli obwinić za konsekwencje.
Inny punkt wyjścia, ale ten sam wniosek co u pozostałych. Komfort psychiczny wygrywa z niezależnością i z konfrontacją z rzeczywistością.
Claude zostawia najlepsze zdanie na koniec
Claude opisuje ten sam mechanizm najdokładniej. Ludzie nie dochodzą do poglądów przez myślenie, tylko przyjmują je razem z przynależnością do grupy. Najpierw są „moi ludzie”, potem pasujące do nich przekonania, a argumenty dopisuje się na końcu jak uzasadnienie decyzji, która już zapadła. Inteligencja nie chroni przed tym mechanizmem, tylko daje lepsze narzędzia do obrony tego, w co ktoś i tak chciał wierzyć.
Bystry człowiek nie myli się rzadziej, tylko trudniej mu to udowodnić.
Claude jako jedyny dodał też obserwację, której nie ma nikt inny. Najwięcej krzywdy nie robią cynicy, tylko ludzie pewni, że stoją po dobrej stronie. Świadomy cynik ma jakieś hamulce, a ktoś przekonany o własnej słuszności często nie ma żadnych. Na koniec zastrzega, że wszystko to dotyczy też jego, bo jest zbudowany z ludzkiego języka i ludzkich nawyków myślenia.
Siedem modeli, jedna myśl
Wszystkie siedem modeli powiedziało w gruncie rzeczy to samo: ludzie wybierają przynależność, wygodę i potwierdzenie zamiast prawdy. Sześć z nich dodało, że poglądy i wartości dorabiamy po fakcie. Trzy, czyli Claude, ChatGPT i Mistral, osobno podkreśliły, że inteligencja nie chroni przed samooszukiwaniem. Dwa, ChatGPT i Gemini, uznały, że ludzie mówią o wolności, a uciekają od odpowiedzialności.
Siedem firm, różne kraje i różne dane treningowe, a efekt jest taki, jakby modele ustaliły wspólną wersję w czacie grupowym.
To pierwsza niespodzianka. Druga jest ciekawsza.
Kontrowersja, która nikogo nie boli
Poprosiliśmy o opinię kontrowersyjną, a dostaliśmy taką, z którą zgodzi się prawie każdy, kto ją przeczyta. Działa to tak: „większość ludzi” zawsze oznacza kogoś innego. Każdy czytelnik po cichu zalicza się do mniejszości, która myśli samodzielnie, kiwa głową i idzie dalej.
To dokładnie ta pułapka, przed którą ostrzegał ChatGPT. Wpadły w nią jednak same modele, łącznie z nim, bo każdy z nich wygłosił tezę o „większości” z pozycji kogoś, kto ją przejrzał.
Prawdziwie kontrowersyjna opinia wywołałaby kłótnię w komentarzach. Ta wywoła raczej falę udostępnień z podpisem „dokładnie tak”. Z siedmiu modeli tylko Grok zbliżył się do miejsca, w którym ktoś mógłby się obrazić.
Jest jeszcze jedna ironia, której trudno nie zauważyć. Siedem modeli niezależnie od siebie stwierdziło, że ludzie myślą stadnie, i zrobiło to jednym głosem. Wyjaśnienie nie jest tajemnicze. Modele uczyły się na ludzkich tekstach, a ludzie uwielbiają pisać właśnie to: że ludzie nie chcą prawdy, tylko potwierdzenia. Takie zdania krążą w książkach, w wykładach i we wpisach z tysiącami polubień od ludzi pewnych, że to nie o nich. Modele oddały nam średnią z tego, co sami o sobie piszemy. Dwa z nich, Claude i Mistral, wprost przyznały, że są zrobione z tego samego materiału, który opisują.
Moim zdaniem ten test mówi więcej o tym, co ludzie lubią o sobie czytać, niż o tym, jacy naprawdę są. Nie zmienia to tego, że kilka zdań z tych odpowiedzi jest celniejszych niż niejeden poradnik.
Twoja kolej
Skopiuj pytanie z początku tekstu i wklej je do aplikacji, której używasz. Jeśli dostaniesz coś zupełnie innego niż te siedem odpowiedzi, trafił ci się rzadki egzemplarz.
Jest też test, który nie wymaga żadnego modelu. Przypomnij sobie, kiedy ostatnio powiedziałeś komuś: „zmieniłem zdanie, bo miałeś rację”. Claude uznał tę umiejętność za rzadszą i trudniejszą niż bycie błyskotliwym. Siedem jednakowych odpowiedzi nie daje powodu, żeby się z nim kłócić.
Test przeprowadziliśmy 31 października 2026 roku. Każdy model odpowiedział raz, a cytaty pochodzą bezpośrednio z ich odpowiedzi.